Syntagma

19. maÝ til 8. j˙lÝ 2012

SYNTAGMA

EftirMagn˙s Svein Helgason, sagnfrŠ­ing og a­j˙nkt vi­ Hßskˇlann ß Bifr÷st ogáNj÷r­ Sigurjˇnsson, lektor Ý stjˇrnunarfrŠ­um menningar vi­ Hßskˇlann ß Bifr÷st.

Syntagma merkir samsetning, eins og grÝska stjˇrnarskrßin, en vÝsar lÝka til torgs, sta­ar til a­ standa ß, selja varning (e­a sjßlfa(n) sig), skiptast ß sko­unum, hanga e­a hugsa ekki um neitt. Syntagma er yfirskrift sřningar fj÷gurra listamanna Ý Listasafninu ß Akureyri og plastmßla sem hafa rata­ ■ar inn eftir ˇrŠ­um lei­um. Upphafi­ og inngangurinn eru verk spŠnska listmannsinsSantiago Sierra, en ■rjß Ýslenskar listakonur,áHildur HßkonardˇttirËsk VilhjßlmsdˇttiráogáSteinunn Gunnlaugsdˇttirástanda a­ sřningunni me­ sÚranum, sem lŠtur ekki sjß sig.

Syntagma vÝsar til skipulags, ra­ar e­a kerfis, og er nota­ Ý mßlfrŠ­i um setningali­i og samsetningu eininga Ý skipulag­ri uppsetningu sem lřtur ßkve­num reglum. Einingarnar geta veri­ or­, setningar e­a efnisgreinar, en ■a­ er mikilvŠgt ■egar syntagmatÝskar ra­ir eru sko­a­ar a­ undanskilja alla merkingu, ■vÝ syntagmatÝsk kerfi eru merkingarlaus. Innihald finnum vi­ a­eins ■egar vi­ sko­um ?paradigma?, vi­tektina e­a samhengi­, ■ar sem or­in, forskeytin og setningarnar fß merkingu eftir st÷­u sinni Ý kerfinu og a­greiningu frß ÷­rum hugt÷kum og efnisgreinum.

Sřningin Syntagma er ß vissan hßtt slÝk samsetning. Uppr÷­un verka, mynda og plastmßla, sem sett eru saman Ý skipulagi myndlistarsafnsins: hlutur Ý ■essu rřmi, annar Ý augnhŠ­, sß ■ri­ji Ý framhaldi af hinum og svo framvegis.á Allt Ý r÷­ og reglu og ß sÝnum sta­ ■annig a­ uppsetningin trufli ekki gestinn Ý fer­ sinni ß milli herbergja. Safni­ rammar inn sřninguna og passar a­ listin flŠ­i ekki ˙t Ý samfÚlagi­ fyrir utan, ˙t yfirábakka sÝna, renni ekki ˙t Ý sandinn. Plastmßlin eiga ■ˇ ekki heima inni Ý kerfi safnsins. Ůau tilheyra ÷­rum veruleikum og ÷­rum kerfum: fj÷lmi­la, stjˇrnmßla og marka­ssetningar. Ůau eignu­ust lÝf Ý ˙tvarps■Štti ■ar sem ■au voru bo­in upp, en frŠg­in kemur af v÷rum stjˇrnmßlamanns sem markar mßlin me­ varalit, og ■egar plastmßlin eru fŠr­ innÝ bˇkhald Sjˇnlistami­st÷­varinnar, eru kaupin undir li­num marka­smßl. Kerfi stjˇrnmßlanna og marka­arins ger­i tilraun til a­ endurheimta mßli­ ■egar Samband ungra sjßlfstŠ­ismanna bau­st til a­ kaupa plastmßli­ af Sjˇnlistami­st÷­inni, og ■a­ ß t÷luvert hŠrra ver­i en Sjˇnlistami­st÷­in haf­i greitt fyrir ■a­. Enda segja l÷gmßl kapÝtalismans a­ ver­ skuli hŠkka ■vÝ oftar sem vara skiptir um hendur. Hvort plßstmßli­ sjßlft hefur einhverja merkingu, ■ß a­ra en a­ hafa mŠtt v÷rum forsŠtisrß­herra, skal ˇsagt lßti­, en ■a­ er ekki hŠgt a­ neita ■vÝ a­ ■a­ hefur veri­ ß syntagmatÝsku fer­alagi um řmis merkingarkerfi.

KERFI

?Innbyr­is samruni og a­skilna­ur Š­anna er helsta ors÷k ■ess a­ lauf taka ß sig margbreytileg form.? (texti HH)

Ůa­ mß segja a­ ÷ll kerfi byggist ß einhverskonar flokkun. Samskonar hlutir e­a fyrirbŠri eru flokku­ saman og skilin a­ frß heiminum Ý kring, ÷­rum fyrirbŠrum sem heyra undir ÷nnur kerfi. Um lei­ eru fyrirbŠrin felld undir reglur og lˇgÝk kerfisins: Ůau hafa einhverja sameiginlega eiginleika sem gera ■a­ a­ verkum a­ ■au geta loti­ s÷mu l÷gmßlum, s÷mu reglum. Um lei­ střrir kerfi­ ■vÝ hva­a merkingu vi­ getum lagt Ý vi­komandi fyrirbŠri. Kortlagning lÝfkerfisins og dreifikerfi neysluvara eru dŠmi um slÝk flokkandi kerfi. Si­areglur samfÚlagsins eru enn anna­ kerfi. Ůa­ er sjaldnast nokku­ Ý e­li fyrirbŠranna sem segir a­ ■au eigi a­ l˙ta s÷mu l÷gmßlum og ÷nnur fyrirbŠri, hvort ■au eiga heima Ý ■essu kerfi frekar en einhverju ÷­ru. En um lei­ og vi­ flokkum ■au saman, setjum inn Ý kerfi me­ ÷­rum fyrirbŠrum, taka ■au a­ l˙ta l÷gmßlum ■ess.

ŮvÝ altŠkari sem kerfi eru, ■vÝ stŠrra svi­ mannlÝfsins, nßtt˙runnar e­a efnisheimsins sem ■au nß yfir, eru ■au lÝka alrŠ­iskenndari. Ůau hafa tilhneigingu til a­ ■r÷ngva annarri merkingu og annarri lˇgÝk ˙t, afneita henni og loka ß hana. Ůetta sÚst vel ß ■vÝ hvernig marka­skerfi­ afneitar ÷­ru si­fer­i en sÝnu eigin, ÷­rum gildum og ÷­ru gildi en skiptagildinu. Eina mŠlistikan eru peningarnir, ver­gildi­. Ver­gildi fˇlks, lÝkama, er ■a­ sem marka­urinn er tilb˙inn til a­ borga. Me­ s÷mu lˇgÝk peningakerfisins e­a kapÝtalismans er ver­gildi e­a vir­i nßtt˙runnar a­eins mŠlt Ý peningum: Ësnorti­ vÝ­erni er einskis vir­i nema ■a­ sÚ b˙i­ a­ koma ■vÝ Ý ver­, kaupa ■a­ og selja og setja ß ■a­ ver­mi­a. Ůanga­ til er ■a­ ekkert anna­ en strß og rofab÷r­. Vannřtt au­lind. Fljˇt og glj˙fur eru merkingarlaus nema ■au ■jˇni raforkukerfinu. Ůa­ er ekki fyrr en hŠgt er a­ hlutgera nßtt˙runa, dŠla henni inn Ý kerfi kapÝtalismans, sem h˙n fŠr ver­gildi Ý ver­mŠtakerfi kapÝtalismans. Ůß er hŠgt a­ kaupa og selja a­gang a­ henni.

KapÝtalisminn afneitar ■annig tilvist annarra merkingarkerfa, annarra svi­a veraldarinnar. En ■a­ gerir listin Ý raun lÝka, ■vÝ h˙n lŠtur yfirleitt eins og peningahagkerfi­ sÚ ekki til: Vi­ fßum ekki a­ sjß ÷ll ■au peningaskipti sem listin rei­ir sig ß. Vi­ erum ekki me­vitu­ um ■au flˇknu samb÷nd, og alla ■ß ke­ju peningaskipta sem liggur a­ baki listaverkinu. Peningarnir eru heldur ekki til, ■eir eru bara hugsmÝ­, t÷lur ß bla­i sem fer­ast um Ý t÷lvukerfum.

PENINGAR

Eitt af ■vÝ fyrsta sem slŠr mann ■egar verk Santiago Sierra eru sko­u­ er hversu m÷rg ■eirra vir­ast sn˙ast um peningaskipti og verkkaup af einhverjum toga. Ůessi vi­skipti, og ■ß sÚrstaklega peningagrei­slan, eru Ý forgrunni margra verkanna. Sierra rŠ­ur fˇlk til a­ taka ■ßtt Ý gj÷rningunum. ═ sumum verka sinna sřnir hann peningagrei­sluna, sÚrstaklega ■ar sem hluti myndskei­sins er upptaka af einhverjum a­ telja og afhenda peninga. Vi­ horfum ß peningana skipta um hendur eftir a­ vi­ erum b˙in a­ horfa ß ■ßtttakendur gj÷rningsins inna af hendi einhverja undarlega og merkingarlausa i­ju. En Ý ÷­rum verkum erum vi­ a­eins upplřst um peningagrei­slurnar Ý texta sem fylgir verkinu. Peningaskiptin eru ■ar kynnt sem upphaf og aflvaki verksins. Peningarnir koma ÷llu af sta­.

Sum verka Sierra eru reyndar ekkert anna­ en svi­ssetning kapÝtalÝskrar spßkaupmennsku. Verki­Kaup ß ver­launagripá(2007) fˇlst ■annig Ý ■vÝ einu a­ Sierra keypti ver­launagrip sem listakonan Regina Galindo hlaut ß FeneyjatvÝŠringnum ßri­ 2005 ?Ý ■eim tilgangi a­ selja hann aftur me­ hagna­i?.

Fyrir Sierra eru peningaskiptin ekki bara ˇumflřjanleg forsenda listsk÷punarinnar, lÝkt og peningaskiptin sem eiga sÚr sta­ ■egar listama­urinn leigir vinnustofu e­a fer ˙t Ý b˙­ til a­ kaupa efni til listsk÷punarinnar, liti, pappÝr e­a striga, heldur eru ■au ger­ a­ hluta listaverksins sjßlfs. Upphafin jafnvel. Stillt upp sem mi­punkti verksins. Rß­ning fˇlks til a­ taka ■ßtt Ý gj÷rningnum er ekki bara nau­synleg, en ˇßhugaver­ forsenda gj÷rningsins heldur mikilvŠgur hluti hans.

Sierra lŠtur hverju verki fylgja langan texta ■ar sem vi­ erum upplřst um hva­ ■ßttakendum var borga­ og hvernig ■eir voru rß­nir til starfa og hva­a fˇlk var rß­i­ til a­ vera ■ßtttakendur Ý listsk÷puninni. Me­ ■essu er Sierra a­ segja okkur a­ ■a­ sem fˇlki­ gerir, hvort sem ■a­ er a­ sitja inni Ý kassa, hlusta ß messu pßfa e­a řta steinblokkum, skiptir ekki minna mßli en hva­a fˇlk ■etta er og hva­ ■vÝ var borga­ fyrir a­ ?vinna? ■au undarlegu verk sem Sierra rŠ­ur ■au til a­ vinna. ŮvÝ au­vita­ ver­a ■ßtttakendurnir Ý listaverkunum allir ?starfsmenn? Sierra um lei­ og hann borgar ■eim og framlag ■eirra einhverskonar ?vinna?.

Sierra smŠttar ■annig samband sitt vi­ ■ßtttakendur Ý hrein vi­skipti en eftirlŠtur ßhorfandanum a­ geta sÚr til um raunverulegan ßsetning laun■egans. Gerum vi­ hva­ sem er fyrir pening? Hef­um vi­ ekki ßhuga ß a­ taka ■ßtt Ý listgj÷rningi frŠgs listamanns ■ˇ vi­ fengjum ekkert borga­? Breytir ■a­ einhverju hvort fˇlki er borga­ e­a ekki? Hva­ vŠrum vi­ tilb˙in a­ gera fyrir einhverja merkingu Ý lÝf okkar? Fyrir fimmtßn mÝn˙tur af frŠg­? Listaverkin fjalla ■vÝ ekki nema a­ hluta til um athafnirnar sem sřndar eru ß filmunni. Ůau fjalla lÝka um ■au efnahagslegu tengsl sem liggja til grundvallar ■ess sem er a­ gerast og vekja spurningar um hvata og merkingu.

Santiago Sierra hefur sjßlfur sagt a­ hann sÚ Ý verkum sÝnum a­ sko­a samband listarinnar og peninga, e­a peningahagkerfisins og kapÝtalismans. Hvernig ■essir tveir heimar, e­a kannski frekar ■essi tv÷ kerfi peninga og lista, tengjast og hvernig ■au vinna saman e­a kallast ß. En hann er lÝka a­ leika sÚr me­ ■a­ hvernig ■essi tv÷ kerfi skapa merkingu me­ ˇlÝkum hŠtti og hvernig ■au geta fali­ merkingu. E­a si­fer­islegar spurningar og inntak.

VALDAËJAFNVĂGI

Syntagma,áer heiti ß torginu fyrir framan ■ingh˙si­ Ý A■enu. Syntagmatorg hefur veri­ mi­punkturinn, a­alleiksvi­ mˇtmŠlanna Ý Grikklandi a­ undanf÷rnu. Syntagma ■ř­ir stjˇrnarskrß og Syntagmatorg ?Stjˇrnarskrßrtorg?. Sem minnir ß hlutverk stjˇrnarskrßr sem skjalfestingu ß rÚttindum borgaranna og jafnrŠ­i. JafnrŠ­i allra borgaranna, sem ß bla­i eru ■ß allir jafnir fyrir l÷gum ■ˇ ■eir sÚu ■a­ au­vita­ alls ekki Ý lÝfinu. Til ■ess er misskipting fjßrmuna, valda og m÷guleika of mikil. JafnrŠ­i er fßrßnlegt hugtak Ý ■vÝ samhengi. MˇtmŠlaaldan sem gengi­ hefur yfir l÷ndin Ý kringum Mi­jar­arhafi­, Evrˇpu og Nor­ur AmerÝku hefur fundi­ sÚr samasta­ ß slÝkum torgum og Syntagmatorg er tßkn slÝkra torga. Ůa­ er Austurv÷llur ■eirra Grikkja, Ý hjarta A■enu ?v÷ggu vestrŠnnar si­menningar? og rÚtt vi­ agora allra agora. Syntagmatorg er sta­urinn til ■ess a­ rŠ­a mßlin og skiptast ß sko­unum og ■ar sem lř­rŠ­i­ flÚttast svo ■Útt vi­ marka­inn a­ ekki sÚr mun ß. Kaffih˙sin ramma inn torgin og lottˇmi­asalarnir bjˇ­a von um anna­ lÝf ß me­an stemmningin fjarar ˙r tjaldborgum mˇtmŠlendanna.

Ůann 4. aprÝl sÝ­astli­inn ßkva­ 77 ßra gamall ma­ur a­ binda enda ß lÝf sitt me­ skammbyssu ß Syntagmatorgi. ═ sjßlfsmor­sbrÚfi mannsins ˙tskřrir hann ■a­ efnahagslega ÷ngstrŠti sem hann upplif­i sig Ý, a­ hann gŠti ekki lengur sinnt grun■÷rfum sÝnum me­ sŠmd. Hann gŠti ekki bor­a­ fyrir ■ann pening sem hann fengi Ý ellilÝfeyri ■rßtt fyrir a­ hafa unni­ allt sitt lÝf ßn ■ess a­ nokkru sinni a­ fß fÚlagslega a­sto­ frß rÝkinu. ═ sjßlfsmor­sbrÚfinu hvatti hann til a­ger­a gegn peningavaldinu og spilltum stjˇrnmßlam÷nnum. Tveimur kerfum sem h÷f­u afneita­ merkingu, mannlegri reisn gamla mannsins og annarra Ý hans sporum, fˇlki sem hefur veri­ řtt ˙t ß ja­arinn.

═ verkum sÝnum er Santiago Sierra i­ulega a­ fjalla um valdaˇjafnvŠgi sem felst ˇhjßkvŠmilega Ý peningaskiptum. Yfirleitt rŠ­ur Sierra ˇdřrt vinnuafl til a­ taka ■ßtt Ý gj÷rningunum, farandverkamenn, ˇl÷glega innflytjendur, vŠndiskonur e­a a­ra sem standa řmist ß ja­ri e­a utan samfÚlagsins. Verkin fjalla lÝka um hi­ hnattrŠna valdaˇjafnvŠgi ■ar sem hinu drottnandi nor­ri er stillt upp andspŠnis undiroku­u su­ri.

Kjarninn Ý drottnun og k˙gun e­a misbeitingu er s˙ a­ sß sem drottnar, k˙gar e­a misbeitir valdi sÝnu lřsir sig ßbyrg­arlausan. Hann afsalar sÚr ßbyrg­ ß hlutskipti ■ess sem hann k˙gar e­a misbeitir. Kerfi eins og kapÝtalismi l÷ggilda svo ■etta ßbyrg­arafsal, fela valdaˇjafnvŠgi­. Samskipti ■ess sem k˙gar og ■ess sem er k˙ga­ur er smŠtta­ ni­ur Ý peningaskiptin. Me­ peningaskiptunum kaupir verkkaupinn e­a vinnuveitandinn sig frß ßbyrg­ ß ■vÝ k˙gunarkerfi og valdaˇjafnvŠgi sem ney­ir t.d. farandverkamanninn e­a vŠndiskonuna til a­ selja a­gang a­ lÝkama sÝnum.

Sierra gŠtir sÝn ß a­ fylgja ÷llum reglum kerfisins. Ůegar hann greinir frß ■vÝ Ý l÷ngu mßli hvernig hann rŠ­ur ■ßtttakendur, hva­ hann borgar ■eim og hvernig ■eir svo taka ■ßtt Ý verkinu er hann a­ lřsa ■vÝ fyrir okkur a­ hann hafi fylgt ÷llum reglum kapÝtalismans og a­ hann hafi gŠtt sig ß a­ vi­halda valdajafnvŠgi kapÝtalismans. Ůessar l÷ngu lřsingar og ˙tskřringar ß tilur­ verkanna eru nokkurskonar ?vottor­? fyrir ■vÝ a­ Sierra hafi fylgt ÷llum reglum marka­shagkerfisins um hlutgervingu og kaup ß a­gengi a­ lÝkama fˇlks: Hann borgar vŠndiskonum gangver­ munnmaka, farandverkam÷nnum gangver­ lřjandi daglaunavinnu.

Sierra hefur veri­ gagnrřndur har­lega fyrir verk sÝn. Hann hefur veri­ saka­ur um a­ misnota fˇlk og ni­urlŠgja. Hann heg­i sÚr sjßlfur eins og hinn andstyggilegasti ar­rŠnandi og k˙gandi nřlenduherra, karldˇlgur og dˇni. Hann noti fßtŠkt fˇlk og k˙ga­ sem efnivi­, borgi ■eim smßnarlaun en uppskeri sjßlfur frŠg­, frama og au­.

Sierra hefur svara­ ■essari gagnrřni. Ůa­ eina sem hann geri sÚ a­ setja kapÝtalismann ß svi­ me­ ÷llum sÝnum fßrßnleika, og ■a­ sÚ fßrßnlegt a­ gera hann persˇnulega ßbyrgan fyrir hinu kapÝtalÝska kerfi. Gagnrřnin einkennist af veruleikafirringu og forrÚttindum ■eirra sem hafa aldrei ■urft a­ beygja sig undir Šgivald kapÝtalismans. Sierra segist ■annig ekki vera a­ beita neinni k˙gun sem vi­gangist ekki ß hverjum einasta degi allt Ý kringum okkur, og ■a­ sÚ Ý raun ˇmerkileg hrŠsni a­ gagnrřna hann, sendibo­ann, me­an vi­ lßtum kerfi ˇrÚttlŠtis og k˙gunar ˇßtalin.

á

HLUTGERVING

Ekki fyrir alls l÷ngu bßrust frÚttir af ■vÝ a­ l÷gregla ß Spßni hef­i upprŠtt glŠpahring sem stunda­i skipulagt hˇrmang Ý stˇrum stÝl. Ůa­ sem ger­i ■essa frÚttir ˇvenjulega ˇge­felldar og slßandi var a­ konurnar sem voru fˇrnarl÷mb mansals h÷f­u veri­ merktar glŠpagenginu. Dˇlgarnir h÷f­u tatt˙vera­ ■Šr me­ eftirlÝkingu af strikamerki og upphŠ­. UpphŠ­ sem glŠpamennirnir t÷ldu konurnar skulda ■eim. Strikamerki til a­ minna ■Šr ß a­ lÝkamar ■eirra vŠru ekki ■eirra eigin, ■eir vŠru s÷luvarningur, Štla­ir til ■ess a­ vera keyptir og seldir. Konurnar skyldu muna a­ ■Šr vŠru eign glŠpamannanna. Og ■ˇ konurnar hafi sloppi­ ˙r klˇm glŠpamannanna, ■ˇ ■Šr gŠtu hafi­ nřtt lÝf, hafa ■Šr veri­ merktar me­ varanlegum hŠtti sem s÷luvarningur.

Ůa­ er varla hŠgt a­ hugsa sÚr algerri hlutgervingu.

═ verki sÝnuá160 cm l÷ng lÝna tatt˙veru­ ß 4 manneskjurá(2000) setur Sierra ß svi­ vi­skipti sem eru ˇ■Šgilega lÝk ■vÝ ˇmanneskjulega ofbeldi sem spŠnska l÷greglan afhj˙pa­i. Sierra rÚ­i fjˇrar spŠnskar vŠndiskonur sem voru herˇinfÝklar til ■ess a­ lßta tatt˙vera ß sig svarta lÝnu Ý skiptum fyrir einn herˇinskammt. ═ lřsingu Sierra me­ verkinu ˙tskřr­i Sierra a­ grei­slan sem vŠndiskonurnar fengu hafi jafngilt gangver­i fj÷gurra munnmaka g÷tuvŠndiskvenna ß Spßni.

١ Sierra sÚ a­ velta fyrir sÚr hlutgervingu og benda okkur ß hvernig h˙n sÚ allt Ý kringum okkur, er hann alls ekki a­ segja a­ ÷ll hlutgerving sÚ eins. Hlutgerving farandverkamannsins sem situr Ý kassa, f˙ngerar sem sto­ undir gallerÝveggáe­a vi­ar og malbiksformáer ekki hin sama og vŠndiskvennanna sem eru tatt˙vera­ar.

A­ vinnudegi loknum stÝga farandverkamennirnir ˙t ˙r k÷ssunum sem ■eir sßtu Ý a­ lÚtta af sÚr byr­unum sem ■eir bßru. Vi­skipti Sierra vi­ vŠndiskonurnar skilja hins vegar eftir varanlegt mark ß lÝkama ■eirra.

Ůa­ sem Sierra vir­ist vera a­ segja er a­ ■a­ sÚ mikilvŠgur grundvallarmunur ß ■vÝ a­ kaupa a­gang a­ lÝkama vŠndiskvenna og farandverkamanna, e­a a­ ■a­ sÚ ekki sama hverskonar a­gangur er keyptur. ═ ÷llum tilfellum fŠr Sierra ■ˇ a­gang a­ lÝkama fˇlksins, hann fŠr a­ rß­skast me­ hann eins og honum ■ˇknast og eins og hann vŠri hans eign e­a dau­ir hlutir.áSierra leikur sÚr a­ ■vÝ a­ hlutgera ■ßtttakendurna, laun■egana, nota ■ß eins og hluti, vÚlar, vi­f÷ng. En me­ ■vÝ a­ merkja lÝkama vŠndiskvennanna varanlegu marki er Sierra a­ minna ß (svi­setja) valdbeitinguna og ofbeldi­ sem břr Ý vi­skiptunum.

Sierra er ■ˇ ekki a­ fella neinn dˇm. Ůvert ß mˇti. Sierra afsalar sÚr allri ßbyrg­ enda eru ■a­ forrÚttindi listamannsins. ┴horfendur ■urfa sjßlfir a­ meta og dŠma.

SIđFERđISDËMAR

Anna­ einkenni verka Sierra er margrŠ­ni ■eirra. Myndskei­in eru grß, ekki svart-hvÝt. Skilabo­ ■eirra allra eru ˇrŠ­.

ËrŠ­ og jafnvel merkingarlaus. Íll s˙ i­ja sem Sierra borgar fyrir a­ sÚ unnin vir­ist Ý fljˇtu brag­i vera merkingarlaus, tilgangslaus og jafnvel stefnulaus.áEn fyrir viki­ kemst hlutgervingin sjßlf og valdaˇjafnvŠgi vi­skiptanna Ý forgrunn. H˙n ver­ur a­ merkingu verksins. Ůannig dregur Sierra augu okkar a­ ■vÝ hvernig kapÝtalisminn felur alla jafna hlutgervingu fˇlks. Hvernig kapÝtalisminn felur skuggahli­ar sÝnar, ar­rßn, atvinnuleysi e­a misskiptingu.áEn h˙n er ■arna engu a­ sÝ­ur, hvort sem okkur lÝkar betur e­a verr. Farandverkamenn og ˇl÷glegir innflytjendur vinna ni­urlŠgjandi vinnu fyrir l˙sarlaun og vŠndiskonur eru strika­ar ˙t.

Eins og fyrr segir er ■ˇ ljˇst a­ Sierra a­hyllist ekki rˇttŠka si­fer­ilega afstŠ­ishyggju e­a mˇralskan nÝhÝlisma. Enda vŠri hann me­ ■vÝ a­ fella alrŠ­iskenndan si­fer­isdˇm. ═ slÝku afst÷­uleysi felst afsta­a: Allt er leyfilegt. Ůrßtt fyrir hi­ stˇrkarlalegaáNO,ásem er yfirskrift heimsreisu Sierra sem kom hinga­ til lands, skřtur Sierra sÚr Ý raun undan ■vÝ a­ fella neina afgerandi dˇma fyrir okkur: Ůa­ erum vi­, ßhorfendurnir, sem eigum a­ fella dˇmana.

Einhverskonar dˇmar og refsingar eru vi­fangsefni fj÷lda verka Sierra. Hann hefur t.d. gert r÷­ verka ■ar sem hermenn ˙r nřlegum strÝ­sßt÷kum stilla sÚr upp me­ andliti­ ˙t Ý horn, t.d.Hermenn ˙r strÝ­unum Ý KambˇdÝu, Rwanda, BosnÝu, Kˇsˇvˇ, Afghanistan og ═rak standa ˙ti Ý horniá(2012) ogáHerma­ur ˙r strÝ­inu Ý Afghanistan stendur ˙ti Ý horniá(2011).áHermennirnir eru a­ taka ˙t einhverskonar refsingu. En fyrir hva­? H÷f­u hermennirnir frami­ einhverja glŠpi? Broti­ af sÚr? E­a var glŠpur ■eirra sß einn a­ ■eir h÷f­u sogast upp Ý kerfi strÝ­sreksturs og heimsavaldastefnu? áHva­ me­ ■ßtttakendur Ý verkinuáŮeim sem var refsa­á(2006): Ůjˇ­verjar sem fŠddir voru fyrir 1939 voru fengnir til a­ standa upp vi­ vegg, hßlftÝma Ý senn, ■ar sem ■eir tˇku ˙t einhverskonar refsingu fyrir samsekt sÝna Ý glŠpum ■řsku ■jˇ­arinnar.

═ ÷­rum verkum setur Sierra ß svi­ uppßkomur sem lÝkjast refsingum en eru enn ˇrŠ­ari.Anarkistarnirá(2006), ■ar sem ßtta ?herskßum anarkistum? var borga­ (100 evrur hverjum) fyrir a­ sitja undir mi­nŠturmessu Pßfans ß jˇladag. Anarkistarnir, sem eru vitaskuld ?sekir? um a­ hafa hafna­ leikreglum hins (smß)borgaralega og kapÝtalÝska samfÚlags, voru auk ■ess lßtnir bera svarta skammarhatta, Capirote, sem Ý hinum spŠnskumŠlandi heimi eru merki hins seka.

En s˙ sta­reynd a­ peningar skipta um hendur breytir merkingu svi­setningarinnar. Fyrst herskßu anarkistunum er borga­ fyrir a­ taka ˙t refsingu hŠttir refsingin a­ vera refsing. A­rir ■ßtttakendur Ý skammarverkum Sierra, hermenn e­a Ůjˇ­verjar fŠddir fyrir 1939 h÷f­u teki­ ■ßtt Ý verkunum sjßlfviljugir og engir peningar skiptu um hendur.

Um lei­ og vi­ frÚttum a­ peningar skipta um hendur lÝtum vi­ ÷­rum augum ß ■ßtttakendurna og mˇtivasjˇnir ■eirra. Frjßls vilji ■eirra hverfur. Af hverju g÷ngum vi­ ˙t frß ■vÝ a­ farandverkamennirnir, ˇl÷glegu innflytjendurnir og vŠndiskonurnar taki ■ßtt Ý verkum Sierra sem (ar­rŠnt e­a k˙ga­) vinnuafl? Getur ekki veri­ a­ ■etta fˇlk taki allt ■ßtt ß eigin forsendum. Ůa­ vilji einfaldlega taka ■ßtt Ý listsk÷pun, peningagrei­slan sÚ engan veginn a­alatri­i­, heldur listin?

STEINUNN GUNNLAUGSDËTTIR

Jes˙s segir vi­ hann: ?Sß sem laugast hefur, ■arf ekki a­ ■vost nema um fŠtur. Hann er allur hreinn. Og ■Úr eru­ hreinir, ■ˇ ekki allir.?
Hann vissi, hver mundi svÝkja hann, og ■vÝ sag­i hann: ?ŮÚr eru­ ekki allir hreinir.?

═ Jˇhannesargu­spjalli eru hinum dramatÝsku atbur­um lřst ■egar Jes˙ er svikinn af einum af sÝnum nßnustu samstarfsm÷nnum J˙dasi. Ůetta eru mˇtsagnakennd augnablik sem tr˙a­ir hafa ■urft a­ skilja og ˙tskřra. ŮvÝ ■ˇ frelsarinn sjßi allt fyrir lei­ir hann atbur­arßsina Ý ßtt til sÝns eigin kvalafulla dau­daga ß krossinum og ■jßninguna, sem af textanum a­ádŠma er nŠr ˇbŠrileg, lei­ir hann sjßlfur yfir sig. Jes˙ notar ■ennan performans til ■ess a­ greina ■ß sem honum eru vel■ˇknanlegir frß hinum sem ekki hljˇta nß­ina. Ůa­ ■arf a­ tr˙a ß upprisuna til ■ess a­ lenda inni en a­rir standa fyrir utan. ŮvÝ ■a­ eru ekki allir hreinir.

Verk Steinunnar GunnlaugsdˇtturáŮ˙ skalt ekki ? Kona ßrsinsáer tilraun Ý mˇr÷lskum nÝhilisma. Er ekki ÷ll umbun eins? Erum vi­ ekki alltaf a­ selja okkur fyrir eitthva­?

Haldinn ver­ur hreinsunardagur ■ann 05. maÝ ■ar sem ÷llum konum (og k÷rlum) sem einhvern tÝmann ß lÝfslei­inni hafa ■egi­ umbun ? s.s. ßfengi, umhyggju, pening, skutl, me­mŠli, st÷­uhŠkkun, stÚttafŠrslu, ÷ryggi o.s.frv. ? Ý skiptum fyrir kynm÷k, ver­ur bo­i­ a­ ■vo burt syndir sÝnar, segja skili­ vi­ fyrra lÝf og hefja nřtt, g÷fugra og hreinna lÝf.

┴hugasamir hafi­ samband Ý sÝma 8945336.

Steinunn auglřsir syndaaflausn eins og um hverja a­ra spa-me­fer­ vŠri a­ rŠ­a, og me­ marka­ssetningunni spyr h˙n hvort ekki sÚu allir ˇhreinir? E­a erum vi­ ÷ll hrein? Er syndin tilb˙ningur sem gagnast til a­ stjˇrna einstaklingum og ■ar me­ samfÚlaginu ÷llu?

Steinunn framkvŠmir hreinsunarath÷fn ■ar sem andlitslausar hendur ■vo af syndir hins afvegaleidda kvenlambs. Steinunn safnar svo ˇhreinu ba­vatninu saman, sř­ur ■a­ ni­ur og setur Ý Ýlßt sem h˙n ra­ar saman og ˙tnefnir ?Konu ßrsins?. ┴ loka degi sřningarinnar hyggst h˙n treysta kirkjunnar m÷nnum ß Akureyri fyrir ■essari konu.

┴ undanf÷rnum ßrum hefur Steinunn unni­ ein, og Ý fÚlagi me­ listahˇpum e­a sem hluti tvÝeykja, listaverk, gj÷rninga og innsetningar sem svi­setja me­ einum e­a ÷­rum hŠtti kapÝtalismann og ■a­ sem vi­ getum kalla­ ?kerfi­?. Oft eru verkin ßrßsir ß stofnanir og gildi mannfÚlagsins, ß r÷k og reglur stigveldisins, marka­shyggjunnar og stjˇrnmßlanna.?

á

ËSK VILHJ┴LMSDËTTIR

═ hinu ■ekkta ritiáOr­rŠ­a um a­fer­áfrß ßrinu 1637 fŠrir heimspekingurinn RenÚ Descartes okkur grundvallar hugmynd n˙tÝmans.á Eftir a­ hafa velt fyrir sÚr hvort hann sÚ a­ dreyma a­ hann sÚ blekktur af illum anda og heimurinn sÚ tilb˙ningur, sÚr hann a­ ■a­ ■urfi ■ß einhvern til ■ess a­ blekkja. Meira en ■a­, hann kynnir Sjßlfi­ me­ listilegri s÷nnun fyrir ■vÝ a­ hann sÚ anna­ en lÝkami sinn og umhverfi. Sjßlfi­ sÚ ■enkjandi andi (hugur e­a sßl) en lÝkaminn sÚ efnislegur og vÚlrŠnn.

Ůa­ sem Descartes gaf okkur var ekkert minna en s˙ hugmynd a­ ma­urinn, einstaklingurinn ?Úg?, sÚ a­skilinn frß hinum l÷gmßlsbundna efnisheimi lÝkama, nßtt˙runnar og dřranna. Og um lei­ gefur Descartes okkur vald Ý krafti ■essarar a­greiningar, leyfi til ■ess a­ kryfja og kanna hinn efnislega ytri heim, stjˇrna honum og nřta. Me­ annan fˇtin Ý gall- og vessakenningum Galens tekur Descartes sÝ­an til vi­ a­ lřsa starfsemi hjarta og Š­akerfisins me­ ßherslu ß hi­ vÚlrŠna e­li ■ess og tengir saman ß ßhugaver­an hßtt tilfinningalÝf mannsins og hita blˇ­sins. Draumarnir fŠ­ast Ý hitagufum, melankˇlÝan af sv÷rtu galli, en samspili­ vi­ andann ver­ur alltaf dßlÝti­ stirt ■vÝ tengslin eru endanlega rofin.

═ verki Ëskar VilhjßlmsdˇtturáPUMPAá(2012) sjßum vi­ innÝ Š­akerfi samtÝmans. HßrŠ­anet sem dreifir blˇ­i neyslusamfÚlagsins, mjˇlk og olÝu, Ý kerfi sem er a­ mestu huli­ flestum okkar og fjarlŠgt ■ˇ vi­ t÷ppum af ■vÝ ß hverjum degi. Svo a­skili­ frß hinu daglega a­ me­ ■vÝ a­ lÝta ß ■a­ setjum vi­ veruleikann ß hli­ina. Ësk tekur myndir, hugmyndir og tßlmyndir, ˙r sÝnu nßtt˙rulega umhverfi, ˙t ˙r heiminum, ■annig a­ veruleikinn ver­ur berari ß eftir, jafvel hŠttulegri. AndspŠnis ■vÝ sem er svo venjulegt, hugmyndir sem koma og fara, Ýmyndir sem vir­ast hversdagslegar ß yfirbor­inu en birtast n˙ Ý nřju ljˇsi. Vi­ erum hß­ ■essu dreiradreifikerfi eins og sj˙klingur me­ nŠringu Ý Š­.

LÝkt og Ý vÝsindaskßldskap eru sl÷ngurnar tengdar vi­ kjarnann sem aldrei sÚst. Martr÷­ sem vi­heldur blekkingunni, veruleikinn er bara Ýmyndanir og avatarar, og draumurinn er ■a­ sem vi­ viljum ekki vakna upp af. NeyslusamfÚlagi­ og samspil ■ess vi­ nßtt˙runa eru megin stef ■essa afhj˙punarleiks en ˇhuggnalegt vald peninga, tŠkni og framfarahyggju er skugginn sem skerpir lÝnurnar. Ůannig leikur Ësk sÚr a­ m÷rkunum milli ■ess kr˙ttlega og skelfilega ■annig a­ veruleikinn ver­ur ekki samur eftir. Ůa­ eru komnir brestir Ý drauminn.

Ësk Vilhjßlmsdˇttir unni­ me­ ˇlÝka mi­la og tŠkni, mßlverk, myndb÷nd, innsetningar og ■ßttt÷kuverk. M÷rg ■essara verka hafa sterka samfÚlagslega skÝrskotun, ßkall um vernd nßttt˙runnar og gagnrřni ß efnishyggju. En fyrst og fremst eru verk Ëskar vel ˙tfŠr­ og sannfŠrandi sko­un ß samspili valda og Ýmynda listheimsins. Gagnrřni sem sveiflast frß draumkenndum ˇrum um fj÷lskyldulÝf og ?eitthva­ anna­?, yfir Ý martra­ir skÝtlands og ˇljˇsrar ˇgnar af hjˇnabandi peningavalds og pˇlitÝkur. Skilabo­in eru ekki ßrˇ­ur, ekki banal, heldur ßminning um a­ vi­ erum ekki a­skilin frß heiminum og nßtt˙runni, heldur t÷kum vi­ ßbyrg­ ß og h÷fum m÷guleika ß a­ breyta. A­ vi­ erum ekki ein og a­ vi­ ■urfum a­ minna okkur ß a­ křrin gefur okkur ekki mjˇlkina, vi­ t÷kum hana frß henni.

á

AUđUR HILDUR H┴KONARDËTTIR

Getna­ur me­ hunangsv÷kva

Innbyr­is samruni og a­skilna­ur Š­anna er helsta ors÷k ■ess a­ lauf taka ß sig margbreytileg form. (texti HH)

RˇmantÝska stefnan Ý evrˇpskum listum var pˇlitÝskt vi­brag­ vi­ i­nbyltingunni og hinni vÝsindalegu r÷kvŠ­ingu nßtt˙runnar. SÝ­ari tÝma skilningur ß hinu rˇmantÝska vi­horfi sem ˇtengdu samfÚlagi og hugsjˇnabarßttu, me­ ßherslu sinni ß upphafningu snillingsins, fegur­arinnar og handan heimseiginleikum listaverksins, eru ■vÝ Ý besta falli s÷gulegur miskilningur. LÝklegra er ■ˇ a­ rˇmantÝkin hafi or­i­ v÷ruvŠ­ingu listarinnar a­ brß­ en marka­skerfi­ og kantÝsk a­skilna­arfagurfrŠ­i hafa lengi veri­ nßnir fer­afÚlagar. RˇmantÝkin Ý sjßlfri sÚr er hinsvegar rˇttŠkt vi­horf sem leggur ßherslu ß tengsl manns og nßtt˙ru og ekkert er eins mikil ˇgnun vi­ verkefni n˙tÝmavŠ­ingarinnar.

Hildur Hßkonardˇttir hefur um ßrabil spurt gagnrřnna spurninga og veri­ ˇhrŠdd a­ fjalla um hugsjˇnir kvenna- og rÚttlŠtisbarßttu Ý list sinni. Frumlegt efnisval og leikur me­ landamŠri lista og handverks hafa ÷gra­ ■eim kalla-k˙lt˙r sem rÝkir enn Ý listabransanum,á auk ■ess a­ benda ß hŠtturnar vi­ herna­arbr÷lt og neysluhyggju. ┴ sÝ­ari ßrum hefur Hildur lagt meiri ßherslu ß ritst÷rf samhli­a listsk÷pun sinni en ßherslan ß tengsl okkar vi­ nßtt˙runa hefur or­i­ megin lei­arstef hugsjˇnabarßttunnar.

═ innsetningu sinni ß ■essari sřning sŠkir Hildur innblßstur Ý sjßlfa lÝfsbˇkina sem opnar okkur sřn innÝ ˇrŠtt skipulag hinna flˇknu kerfa pl÷nturÝkisins. Af v÷rum Goethe og hinnar frum-rˇmantÝsku vÝsindahyggju upplřsingarinnar koma lřsingar ß ßstarlÝfi jurta, skiptingu stilka og getna­ me­ hunangsv÷kva. Hi­ mj˙ka lÝf birtist Ý ljˇ­rŠnni og vi­kvŠmri ˙tskřringu sem ■ˇ ß svo langt Ý land a­ nß hinni krŠklˇttu mřkt fegurstu fyrirbŠra jar­argrˇ­ursins. Okkur er hinsvegar gefi­ ÷rlÝti­ ÷rlÝti­ brag­ ß tungubroddinn af ■vÝ sem gŠti veri­, innsřn Ý heim sem er jafn fjarlŠgur og hann er heillandi Ý ˇsnertanleik sÝnum. Lřsingarnar ß blˇ­i plantnanna, Š­akerfi ■eirra og vessalÝfi, gefa ■annig tßlsřn um skiljanleika en myndirnar sem vi­ gerum okkur af ■eim eru ■ˇ a­eins skissur Ý besta falli, tilraunir vi­ ˙tlÝnur ■ess sem gŠti or­i­.

Ůa­ er einfalt Ý ljˇsi fyrri verka og ferils Hildar a­ lÝta ß innsetninguna sem lÝfpˇlitÝska yfirlřsingu, ßkall til samtÝmans a­ lÝta sÚr nŠr og til nßtt˙runnar. Ůannig stilla verkin sÚr upp gegn h÷rku marka­safla, tŠkni og peningavalds og heimta a­ vi­ lÝtum innßvi­ og huglei­um frumforsendur fegur­arinnar sem blasir vi­ Ý frjˇsamri j÷r­inni. En ■a­ er hugsanlega einf÷ldun. ┌tlÝnur plantanna og skissur Ý texta og teikningum eru tilraun um kjarna mannsins og hugmyndarinnar um fegur­. Vissulega standa formin einf÷ld og nakin en ■a­ er fyrst og fremst upplřsti ma­urinn, karlinn (Goethe), sem stendur berskjalda­ur frammi fyrir hinum femÝnÝsku formum. Styrkur hinna muna­arfullu forma afhj˙par feimni karl-uglunnar gagnvart hinu hreina vessalÝfi smßgrˇ­ursins. ═ tilraun sinni til ■ess a­ flokka og r÷krŠ­a lÝfrŠn m÷kunarkerfi plantna er hann enn■ß hjßkßtlegur.

á