Guđrún Einarsdóttir og Ragna Róbertsdóttir

 

 

Um sýningu Guđrúnar Einarsdóttur og Rögnu Róbertsdóttur 

eftir Margréti Elísabetu Ólafsdóttur

 

 

Ţessi sýning hefur ađ geyma verk eftir Guđrúnu Einarsdóttur og Rögnu Róbertsdóttur, sem hafa skipt á milli sín sýningarrýminu í Listasafninu á Akureyri. Ţannig má líta svo á ađ hér séu tvćr sýningar í einni, en hluti verkanna var fyrst settur upp á sýningunni Hreyfing augnabliksins í Listasafni Reykjavíkur á liđnu hausti, ţar sem einnig voru verk eftir fleiri listamenn. Hér fá Guđrún og Ragna svigrúm til ađ bćta viđ verkum og sýningargestir  hljóta fyrir bragđiđ betri innsýn í list ţeirra hvorrar um sig. Eftir stendur spurningin um hvađ leiđir ţćr saman. Hluta af svarinu er ađ finna í forsendum sýningarinnar Hreyfing augnablikins, ţar sem sjónum var beint ađ verkum listamanna sem nota umbreytingu efnisins sem útgangspunkt. Nú má auđvitađ halda ţví fram ađ í öllum listaverkum megi finna efni sem hefur veriđ umbreytt, en ţađ segir ađeins hálfa söguna, ţví önnur meginforsendan ađ baki allri listsköpun er hugmyndin eđa hugsun listamannsins. Samband efnis og hugmyndar getur veriđ međ ýmsu móti ţar sem hvor ţáttur um sig fćr mismunandi vćgi eđa ţau mćtast á jafnréttisgrundvelli. Guđrún Einarsdóttir og Ragna Róbertsdóttir eru um margt ólíkir listamenn, enda tímabil heillar kynslóđar sem skilur á milli ţeirra í listinni. Verk ţeirra byggja á ólíkum bakgrunni og  reynslu, en engu ađ síđur má finna hjá ţeim skyldleika, sem um leiđ skilur ţćr ađ.

Ragna Róbertsdóttir (f. 1945) nam viđ Myndlista- og handíđaskóla Íslands á sjöunda áratug síđustu aldar í tíđ Kurt Zier og Harđar Ágústssonar, ţegar ennţá var lögđ mikil áhersla á teikningu í skólanum og nemendum kennd grundvallaratriđi í beitingu ólíkrar tćkni og miđla. Eftir ađ hafa lokiđ framhaldsnámi í Stokkhólmi tók Ragna ţátt í vakningu sem varđ međal kvenna í myndlist á áttunda áratugnum og stofnađi međ ţeim Gallerí Langbrók í Reykjavík. Ţegar líđa tók á níunda áratuginn fann Ragna verkum sínum ţann farveg sem hún er nú ţekktust fyrir. Ţá urđu jarđefni ráđandi efniviđur í verkum sem eru gerđ úr torfi og hraungrýti. Torfinu er vöđlađ saman í stórar rúllur, sem mynda mistór rýmisverk eđa ţađ er lagt ofan á hraungrýti sem hefur veriđ sagađ niđur í einingar sem síđan er rađađ upp.

Allt er í heiminum hverfult 
Ţessi umfangsmiklu rýmisverk Rögnu, sett saman úr stökum einingum, hafa á undanförnum tveimur áratugum vikiđ fyrir veggverkum sem eru unnin beint inn í sýningarrýmiđ. Ţekktust slíkra verka eru innsetningar úr svörtum vikri, sem Ragna notar til ađ ţekja heilu veggina, eđa ađeins brot af vegg, allt eftir ađstćđum. Gulur skeljasandur og litađ jarđefni sem tekin eru af jađri hverasvćđa, hafa einnig veitt henni innblástur. Úti í náttúrunni sjáum viđ ţessi efni sem formleysur eđa ţykka massa ţar sem ţau hafa safnast upp eđa brotnađ niđur í óreiđukennt ástand. Inni í sýningarrýminu birtast ţau í nýrri mynd, sem einföld grunnform, oftast ferningar eđa ferhyrningar. Einn mikilvćgasti ţátturinn í verkum Rögnu, hvort sem ţau eru unnin úr slíkum jarđefnum eđa lituđu akrýlefni sem viđ sjáum einnig bregđa fyrir, er hverfulleikinn. Forgengileiki náttúrunnar, mannsins og jafnvel listarinnar er hluti af merkingu verka Rögnu ţar sem listamađurinn sjálfur er einn hlekkur í löngu ferli. Hlutverk hans er ekki náttúrulegt í ţeim skilningi ađ hann grípur inn í ferliđ, fćrir efnin til međ ţví ađ flytja ţau úr stađ, inn á vinnustofuna og síđan inn í sýningarsali. Oft er ţađ ekki fyrr en ţangađ er komiđ sem efniđ tekur á sig form listaverks.

 

 

Tími efnisins 

Efnin sjálf hafa orđiđ til viđ umbrot og efnaskiptingu á löngum tíma í jarđsögunni, en önnur hafa orđiđ fyrir breytingu ţegar ţau ţrýsta sér upp úr jörđinni í einu vetfangi líkt og vikurinn úr Heklu- og Kötlugosunum. Tíminn sem ţađ tekur jarđefnin ađ myndast er lengri en ćviskeiđ mannsins, en tími listaverksins getur veriđ tími sýningarinnar eđa tími nokkurra mannsaldra, allt eftir ţví hvort ţađ fćr ađ standa eđa er tekiđ niđur og efninu skilađ aftur ţangađ sem ţađ var upphaflega tekiđ. Hvort líftími verksins er langur eđa stuttur er ekki ađalatriđi í huga Rögnu, sem hugsar í gegnum efnin sem sótt eru á stađi sem hún hefur tekiđ ástfóstri viđ og hafa merkingu fyrir hana persónulega. Hugsanir eđa samrćđa listamannsins viđ efniđ beinist frá hinu smáa ađ hinu stóra samhengi, sambandi manns og náttúru og samtali listar og menningar viđ náttúruna og umhverfi sitt í víđum skilningi. Ţetta kemur fram í nýjustu verkunum sem byggja á saltmyndunum. Ţau vísa til minninga hennar af saltbornum götum borgarinnar í vetrarhálkunum. Ţar safnast saltiđ saman í flekki, blandađ óhreinindum, og myndar landslag í sjálfu sér međ óreglulegum og flóknum formum.

Í verkum Rögnu er saltiđ, sjálfur lífselexírinn, sett í annađ lífsnauđsynlegt efni, sem er vatn og ţađ blandađ ösku og vikri, efni eyđileggingar og endurnýjunar. Ragna skapar samsetningunni ađstćđur til ađ taka á sig mynd og halda síđan ákveđnu formi á bakviđ loftţétt gler, sem stöđvar eđa hćgir á umbreytingunni. Verkin má skođa úr nálćgđ eđa fjarlćgđ, sem heilstćđ form eđa fjölbreytileg smámynstur. Hvort sem verk Rögnu eru hlutir, fćranlegar lágmyndir eđa forgengilegar veggmyndir, skírskotar merking ţeirra til sambands manns og umhverfis og ţeirra stöđugu umbreytinga sem sífellt eru ađ eiga sér stađ í kringum okkur. Ţau vísa til lífsins sem ferlis og tilburđa mannsins til ađ láta til sín taka í ţessu ferli án ţess ađ geta hamiđ ţađ endanlega eđa haft stjórn á ţví. Verk Rögnu Róbertsdóttur má skođa sem inngrip sem skapa skipulag úr óreiđunni, um leiđ og ţau vekja til vitundar um mikilvćgi ţess ađ sýna auđmýkt gagnvart umhverfinu. Verk hennar eru jafnframt hverfular táknmyndir fyrir hlutverk mannsins sem virks ţátttakanda í mótun ţessa sama umhverfis.

 

 

 

 

Guđrún Einarsdóttir (f. 1957) á einnig í samrćđu viđ náttúruna og náttúruöflin í sínum verkum, en á öđrum forsendum. Hún hóf nám í myndlist í Myndlistarskólanum í Reykjavík um miđjan níunda áratuginn og hélt síđan áfram í Myndlista- og handíđaskóla Íslands, ţađan sem hún lauk námi undir lok áratugarins, sem er jafnframt áratugur nýja málverksins í sögu myndlistar á Íslandi. Málverkiđ gekk í endurnýjun lífdaga viđ upphaf hans ţegar fram á sjónarsviđiđ komu tjáningarrík og óhefluđ verk, en ţegar líđa tók undir lok hans urđu fáguđ og öguđ vinnubrögđ meira áberandi. Á ţessu tímabili voru innlendir og erlendir stílar og stefnur úr fortíđinni endurskođađir og ný viđfangsefni litu dagsins ljós. Landslagsmálverkiđ, sem var íslenskum málurum í upphafi aldarinnar hugleikiđ, öđlađist nýtt og annađ líf en um leiđ fóru listamenn ađ horfa á samband málverks, manns og náttúru út frá áđur óţekktu sjónarhorni.

 

 

 

 

Eiginleikar efniviđarins Leiđ Guđrúnar ađ ţessu leiđarstefi í sögu málaralistar á Íslandi hefur legiđ í gegnum sjálfan efniviđ málverksins, olíulitinn, fremur en fyrirmyndina. Hún hefur öđlast djúpa ţekkingu á eiginleikum olíunnar og ţví má segja ađ í verkum hennar sameinist tvö meginstef úr sögu málaralistar á 20. öld, sem eru landslagiđ og málverkiđ sjálft. Ţá er átt viđ ađ jafnvel ţótt listamenn hafi haft landslag ađ fyrirmynd, hafa ţeir jafnframt velt fyrir sér eiginleikum málverksins, tvívíđum fletinum og getu litarins til ađ móta form og skapa blekkingu ummáls og rýmis á ţessum sama fleti. Guđrún byggđi á ţessari arfleiđ ţegar hún byrjađi ađ mála einlit málverk í upphafi ferils síns, ţar sem hún notar ýmis áhöld til ađ draga fram áferđ litarins međ einföldum formum og mynstrum. Verkin eru ýmist abstrakt eđa hafa sterka skírskotun í náttúrleg form og landslagsmyndir. Ţannig verđur sjálfur efniviđurinn, olíuliturinn, forsenda nýs landslagsmálverks, ţar sem landslagiđ mótast af sjálfum litnum, mismunandi ţykkt hans og getu til ađ blandast, svo úr myndast upphleyptar rákir, taumar, hringir og eyjar á fletinum, einskonar myndgerđ náttúra.

Guđrún Einarsdóttir málar ekki međ pensli á lóđréttan striga, heldur leggur hún litinn eđa ber hann á myndflötinn í nokkrum atrennum međ ólíkum ađferđum. Ţannig skapar hún samfelld, heilstćđ og upphleypt mynstur, sem í návígi vekja hugrenningatengsl viđ kunnugleg form úr náttúrunni. Sum verkanna virđast gerđ eftir nćrmyndum af fléttum og skófum, á međan önnur gćtu veriđ loftmyndir af hćđóttu landi eđa hlykkjóttum árfarvegum jökuláa á víđáttumiklum söndum. Hvort heldur sem er, eđa hvort mynstrin vekja upp önnur óskyld hugrenningatengsl hjá áhorfandanum, ţá er ţađ olía málarans sem hegđar sér međ svipuđum hćtti og lífrćn form náttúrunnar sem finna má í bćđi landslagi og dýralífi. Blanda olíunnar og bindiefnanna, sem halda litnum saman og segja til um ţykkt hans og áferđ, er undistađan í málverkum Guđrúnar Einarsdóttur. Á löngum ferli hefur hún lćrt ađ ţekkja olíuna eins og bóndinn jörđina sem hann býr á. Á ţessari ţekkingu byggir hún nýjustu verk sín, ţar sem hún hefur leyft ólíkum litablöndum ađ flćđa yfir stóra strigafleti. Litablöndurnar leggur hún niđur á flötinn í mismiklu magni hverju sinni og ţyngdarafliđ sér til ţess ađ efniđ leitar inn ađ miđja og ţornar ţar á löngum tíma. Ţar safnast efniđ saman og verđur mest afgerandi. Ţađ  myndar hreistur og skorninga, sem teygja sig í  taumum og bólstrum frá jöđrunum á ţornunartímanum sem tekur marga mánuđi.

Í nýjustu verkunum er yfirborđiđ ekki ein samfella ţar sem miđjan er í forgrunni sem kjarni verksins, eđa miđflóttarafl sem skapar annarskonar rýmiskennd. Sjálf málverkin verđa til ţegar listamađurinn hefur skapađ ţví viđeigandi ađstćđur. Hann lćtur litinn á léreftiđ, en leyfir tímanum ađ vinna á efninu og móta endanlegt form ţess. Endapunkturinn er ţó ađeins ákvörđun um ađ ákveđnu ferli sé lokiđ, ţví efniđ heldur áfram ađ taka breytingum, ţegar liturinn dofnar og fleiri sprungur myndast á fletinum. Ţannig heldur tíminn áfram ađ vinna á olíunni eftir ađ verkinu er lokiđ.

Sem efni er olían aldrei kyrr, ekki frekar en náttúran sjálf, og ţó er ekki ţar međ sagt ađ eintómar tilviljanir ráđi ferđinni. Ţekking Guđrúnar á efniviđnum gerir henni kleift ađ sjá fyrir sér, upp ađ vissu marki, hvernig niđurstöđu hćgt er ađ fá međ tiltekinni litablöndu. Ţegar hún hefur veriđ búin til og litnum hellt á flötinn sleppir hún tökunum og leyfir honum ađ koma sér á óvart í umbreytingarferlinu. Ţannig líkist listamađurinn vísindamanni, sem byggir á fyrirfram gefinni ţekkingu til ađ spá fyrir um mögulega útkomu, án ţess ađ geta nokkurntíma veriđ viss um hver endanleg niđurstađa verđur. Guđrún gengur út frá gefnum forsendum og ákveđnum líkindum, en tekur um leiđ hiđ óvćnta og óviđráđanlega međ í reikninginn. Til ađ skerpa á sýnileika, eđli og hegđun efnanna í lok ţornunar, litar Guđrún yfirborđiđ stundum međ örţunnri litablöndu. Ţađ sem ekki er hćgt ađ sjá fyrir og listamađurinn ákveđur ađ taka ekki fram fyrir hendurnar á ţessum efnaferlum, sem verđa hluti af inntaki verkanna á sama hátt og hiđ ófyrirséđa er hluti af náttúrunni. Sem listaverk fela málverkin í sér hugmyndina um varanleika, en nálgun Guđrúnar ber međ sér ţá fullvissu ađ ekkert ástand varir ađ eilífu.

 

-

  Myndir  Sjónpípa Frćđsla

 

Nćsta | Sýningar 2013 | Fyrri