Sjvarsn

SJVARSN

Listasafni Akureyri 27. aprl ? 9. jn 2013

slenskir myndlistarmenn hafa oft stt innblstur sinn til hafsins og veitir essi sning, sem bygg er rvali verka r frum Listasafns slands, hugavera yfirsn yfir hvernig eir hafa nlgast etta vifangsefni gegnum tina. jin var mtu af hugsunarhtti landbnaarsamflagsins fram undir lok sari heimsstyrjaldar og fengust listamenn nstum eingngu vi landslagsmyndir fram a eim tma. egar la tk fjra ratuginn viku rmantskar nttrulsingar, sem hjlpuu til vi a sameina jina sjlfstisbarttunni, fyrir persnulegri og fjlbreyttari hugarefnum um lei og sjvartvegurinn festi sig sessi sem aalatvinnuvegur landsins. tt slendingar hafi lengi stt sjinn og bi flestir vi strndina fer ekki miki fyrir hafinu okkar myndlistarsgu. v eru msar merkilegar undantekningar eins og sj m essari sningu sem skartar verkum eftir marga af okkar ekktustu myndlistarmnnum.

HS

Ein elsta myndin essari sningu er, Fiskverkun vi Eyjafjr eftir Kristnu Jnsdttur (1888-1959) fr rinu 1914 sem snir konur a strfum bryggju vi a stafla saltfiski. Sama myndefni, .e. slenskt fiskverkaflk a strfum, tk Kjarval (1885-1972) fyrir egar hann var fenginn til a mla myndir fr slenskum sjvartvegi veggi annarrar har Landsbankahssins vi Austurstrti 1924-1925. a er raun fyrst essum tma sem m merkja a slenskir mlarar su farnir a mla verkaflk og sjmenn vi fiskveiar.

Finnur Jnsson (1892-1993) var einna fyrstur til a sinna sjvarmyndefninu til jafns vi anna myndefni og geri svo allan sinn feril. Myndir hans af fiskimnnum sj undirstrika sm mannsins og vttu hafsins vi misjafnar astur ar sem bi litanotkun og myndbygging draga fram spennu og hreyfingu svo auvelt er fyrir horfandann a mynda sr hvernig aldan er stigin. Verk Finns, Raukembingur fr rinu 1976 snir hvernig einfaldleiki formsins hefur yfirr og allt smlegt er urrka t annig a aflsmunur hvals og tveggja manna bti sem fanga hann er langt fr v a vera teki raunsistkum af mlaranum.

S slenski listamaur sem er ekktastur fyrir sjvarmyndir er Gunnlaugur Scheving (1904-1972). Gunnlaugur mlai myndir tengdar sjnum og sjskn allan sinn feril ea fr v a hans fyrsta stra sjvarmynd, Bassabturinn, var mlu 1929-1930. marka Grindavkurmyndir Schevings rmum tu rum sar nokkur tmamt ferli hans ar sem hann fer a einbeita sr meira en fyrr a sjnum. essar myndir vera aflvaki sari verka hans og essum tma, runum sem hann dvaldist Grindavk (1940-1947), nr hann fram eim litum sem hann sar vinnur me og sankar a sr hugmyndum sem ttu eftir a reynast honum drjgar snum stru verkum fr 6. og 7. ratugnum.

Einkennandi fyrir list Gunnlaugs hin sari r er einfldun formsins ar sem beinar sklnur og kntu form eru allsrandi allri myndbyggingu. Vi btist svo sjnarhorn horfandans um bor sjlfum btnum sem sjaldnast siglir lygnan sj. Sjmennirnir um bor eru dregnir upp me smu beinu lnunum og eru ar af leiandi stirir str sinni ar sem hetjulegt svipbrigaleysi eflir dramatk myndefnisins. Vi vinnu sna geri Gunnlaugur fjlda skissa ar sem hlutfll og stasetningar voru mtaar til a n fram sem mestri spennu og sem bestri myndbyggingu fyrir myndefni. Soka sem Gunnlaugur lauk vi ri 1968 sr hlistu myndinni Hkarlinn tekinn inn fr rinu 1965 ar sem myndbygging essara mynda er ekk, sem og myndefni. essum verkum Gunnlaugs koma fram hans helstu hrifavaldar, mlarar bor vi Lger og Picasso sem upphfu verkamanninn, en stll eirra og tkni veitti Gunnlaugi ekki sur innblstur hvort sem a var sjvarmyndum hans ea sveitamyndum. Hefbundnari mynd a uppbyggingu er til dmis Fisklndun fr 1966 a ar s einnig veri a leika me sni sjlfs myndflatarins; mennirnir forgrunni eru klipptir um mitti. Vinna hafnarverkamanna Reykjavkurhfn er einnig myndefni Jns orleifssonar (1891-1961) ar sem lttleiki myndarinnar rst ru fremur af litanotkun og jafnri birtudreifingu sem einkenndi myndir Jns essum tma.

eir listamenn sem komu fram fjra ratugnum sinna v myndefni sem hr er til sningar enda verur ,,maurinn vi vinnu sna? eitt af aalvifangsefnunum essum tma kreppuranna ar sem expressjnisminn rs hst slenskri myndlist. Breiar tlnur formanna og andstra litaflata byggja upp myndfltinn og tjning listamannsins myndefninu endurspeglar hans innri tilfinningu gagnvart v og skilar sr til horfandans me hinni einfldu myndbyggingu ar sem llum smatrium er sleppt.

Jn Engilberts (1908-1972) er einn eirra listamanna sem koma fram essum tma en eitt af hfuvifangsefnum Jns fjra ratugnum var manneskjan. Myndir Jns sna gjarnan flk a kvldlagi sjvarorpi, flk frtma snum, flk lei til kirkju ea flk vi vinnu og svo mtti fram telja. Mynd hans Vi strndina fr 1945 er skipt annars vegar stran bakgrunn ar sem heilt sgusvi kemur fram og hins vegar stlku, forgrunni, sem virist tilheyra rum tma og plani en myndefni sjlft sem heiti myndarinnar vsar til. annig m leia a v lkum a hr su tv tmaskei innan myndrammans, nt og fort.

verkum Jhanns Briem (1907-1991) er myndefni vallt einfalda til hins trasta ar sem mlarinn, me snum einfalda litaskala og formum, dregur upp myndir sem eru lausar vi alla athfn. Verki Rauur btur, mla 1972, er fr frjasta skeii Jhanns ar sem litir og form gegna aalhlutverki uppbyggingu og spennu myndheildarinnar. Bturinn fjrunni er hr ekki nkvm eftirmynd af bti heldur einfld tknmynd.

Lfsglei einkennir verk eirra Svavars Gunasonar (1909-1989) og Karls Kvaran (1924-1989) sem eru ekki a llu leyti abstraktverk. Skip og haf fr 1939 snir a Svavar er ekki alveg binn a m hi hlutbundna r myndlist sinni v vel m greina sktuna sem siglir blu hafinu undan strndum tvvum myndfletinum sem er laus vi alla dpt. Hin fgratfa frsgn er enn ausrri verkum Karls fr Skerjafirinum ar sem myndfletinum er skipt upp me strndinni, hafinu og himninum og btarnir og verurnar strndinni eru mlaar me strum hvtum litafltum sem skera sig r. Af lttleika litanna m tla a hr s a frtminn sem myndefni fjallar um, .e. konur sitjandi strnd.

Myndir Jns Stefnssonar (1881-1962) sningunni bera augljs einkenni Jns ar sem samrmi formsins er hvegum haft og myndskipun leiir ll til ess a skapa jafnvgi innan myndrammans. verkinu Sjmenn vi strndina ea Formenn fr 1940 gefur a lta eftirtektarvera myndbyggingu ar sem fremst til vinstri, forgrunni myndarinar, er aalmyndefni, .e. rr formenn sem standa kletti. eir fylla upp h myndflatarins og draga annig augu horfandans strax til sn. Fyrir nean klettinn stendur hpur sjmanna og sst aeins hluta andlita eirra og fjr sst brimrt vi kletta. Hin samhverfa myndbygging sem oft er verkum Jns er horfin og aalherslan er lg formennina rj forgrunni myndar. Staa eirra til hliar myndfletinum opnar snina til hafs, einnig birtan sem eir skyggja a hluta, en minnst er gert r sjmannahpnum mihluta myndarinnar. essi myndbygging og s tlkunarlei sem Jn fer essari mynd skrir hann sjlfur svo, a myndin fjalli um ,,hi arengda flk milli nttruaflanna og foringjanna? (lafur Kvaran, ,,Jn Stefnsson: Tjning hughrifa og klassskt samrmi? fr 1989).

gst Petersen (1909-1990), sem tti rtur snar a rekja til Vestmannaeyja mlai margar myndir fr hfninni Eyjum rtt fyrir a vera eim tma bsettur Reykjavk. r myndir sem hr eru dregnar fram sna litla bta halda rur. Einlgni mlarans vi myndefni m merkja af einfaldleikanum og ltleysinu hinum dempuu, mildu litum.

Verld orps og strandar var a tluveru leyti vifangsefni Veturlia Gunnarssonar (f. 1926) mlverkum hans. ar eru a vestfirsku orpin sem mlarinn ekkti svo vel sem veita honum innblstur. Verbirnar, brujrnshsin, aluflki, stormurinn og hafrti koma oft fyrir verkum Veturlia ar sem srst myndbyggingin, sem minnir nokku sum verka Jns Engilberts, gegnir v hlutverki a ba til logandi verld lkt og Undir jkli fr 1974 ar sem sm mannvirkja er algjr og au ofurseld nttrunni um kring.

essi sning varpar nokkru ljsi hin lku efnistk eirra mlara sem hefur veri fjalla um og eiga myndir sningunni. a er ljst a mikils margbreytileika gtir hj mlurum okkar egar kemur a sjvarmyndum hvort sem ar er veri a sna raunsja mynd af hinni vinnandi sttt sjmanna ea fiskverkaflks ea frtmanum gefinn gaumur. Hin rka hef fyrir landslagsmyndum sem vi slendingar eigum kemur ekki nema a litlu leyti inn etta svi, og raun er a fyrst um og upp r 1920 sem mlarar fara a fst vi myndefni einhverjum mli. a er svo me fulltrum expressjnismans slandi, ar sem fari var a mla hina vinnandi sttt, a myndefninu var veitt fullt brautargengi. A lokum m einnig geta ess a fulltrar ljrna og expressjnska abstraktsins um mija 20. ldina sttu sjaldan innblstur til hafsins en kvei var fyrir essa sningu a einskora val verka vi a a au hefu til a bera hina fgratfu frsgn.

Byggt texta eftir Hrpu rsdttur fr 2003

-

Myndir